ပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်ပၢၼ်မႂ်ႇ · ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းတႆး
လႅတ်ႇ · လိူၼ် · ၵမ်ႇၾႃႇ — ယွၼ်ႉသင် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းလူဝ်ႇမီး လိူၼ်သွၼ်ႉ?
လၵ်းၸဵင်တင်းပၵ်းပီႊ · Tai Calendar System · 27 / 28 Mansions · 19 years = 235 months
တွၼ်ႊမႂ်ႇတႂ်ႈၼႆႉ မီး 2 ၽႃႇသႃႇ (တႆး + English) — ဢဝ်မႃးတီႈ Tai Calendar System by သိူဝ်တႆးမိူင်း
1. လုၵ်ႈလႅတ်ႇ - ၵမ်ႇၾႃႇ - လိူၼ် ၼႂ်းပိူင်သၢမ်လၵ်းႁဵင်း
ႁဵၼ်းႁူႉတူၺ်းတီႈသၢႆတၢင်းၵမ်ႇၾႃႇ ၸၢႆႉၸိူၼ်းၸွၼ်ႇလဵပ်ႈပၼ်ႇလုၵ်ႈလႅတ်ႇတင်းသၢႆတၢင်းလိူၼ်ဢၼ်မီးတႂ်ႈသၢႆလႅတ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလူး။ ၼိူင်ႈပီႊလႂ် မီး 365.2421897 ဝၼ်းသေ ၼိူင်ႈဝူင်းၶၵ်ႉလိူၼ် ပၼ်ႇႁွပ်ႈ မီး 29.53058885 ဝၼ်းယဝ်ႉ။
Drag to rotate · Use + / − to zoom · Focus Earth & Moon for a closer look. Keyboard: arrow keys to rotate, + / − to zoom, Home to reset.
တႃႇၼိူင်းတႅၵ်ႈတူၺ်း သၢႆတၢင်းပၼ်ႇၽဵင်ႈ ဢၼ်မီးႁၢင်ႊဝူင်းမူၼ်းလႄႈ သၢႆတၢင်းပၼ်ႇဢၼ်မီးႁၢင်ႊလၢဝ်ႈၼိူင်ႈဢိတ်းၼၼ်ႉ ႁပ်းဝႆႉ လုၵ်ႈလႅတ်ႇတႄႉ (True Sun)(ပိူင်ၼႄႁဵင်းတီႈလုၵ်ႈလႅတ်ႇတႄႉ) သေလႄႈ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်ၾၢင်ၼႄၼိူင်ႈဢၼ်ၵွၺ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ လွၵ်းသဵၼ်ႈႁဵင်းဢွင်ႈၾၢႆႇလႅင်ႊလၢဝ် (ephemeris)။ ၼႂ်းႁၢင်ႊၼႄၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ ပၵ်းပီႊသၢႆဝူင်းလႅင်ႊလၢဝ်ၽဵင်ႈ (mean sidereal year) ဢၼ်တိူဝ်းယၢဝ်းလိူဝ် ပၵ်းပီႊသၢႆဝူင်းၾိင်ႈၾႃႉ (tropical year) သေ ယွၼ်ႉတၢင်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸၢင်ႊၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်တၢင်းၶၢႆႉလၢႆႈၶၢဝ်းၾိင်ႈၾႃႉၼႆယဝ်ႉ။
2. ၾိင်ႈၾႃႉ 12 တႆး၊ တွၼ်ႊၶၢဝ်းလုၵ်ႈလႅတ်ႇ 24 --- ၶႄႇ လႄႈ လိူၼ်သွၼ်ႉ (ဝႃႇထၢပ်ႈ) မၢၼ်ႊ
ၶၢႆႉလၢႆႈတူၺ်း ၵႃႊၶၼ် (longitude) သၢႆဝႅင်းလႅတ်ႇလူး။ ၼႂ်းပိူင်ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၶႄႇၼၼ်ႉ လိူၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃး (Zhongqi - ၼႂ်းတွၼ်ႊၶၢဝ်း ဢၼ်မၵ်းမၢႆဝႆႉၸွမ်းၾိင်ႈၾႃႉတႃဝၼ်း) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးလိူၼ်သွၼ်ႉ (leap month) ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းမၢၼ်ႊတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းပိူင်ၼႆႉသေ ႁဵတ်းပဵၼ်လိူၼ်သွၼ်ႉ တီႈလိူၼ်ပႅတ်ႇ (ဝႃႇသူဝ်ႇလႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႆးၸမ်း ႁဵတ်းပဵၼ်လိူၼ်သွၼ်ႉ မိူဝ်ႈသုတ်းပီႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
Nearest term: Yushui 雨水 (Zhongqi, 330°)
Next 29.5° (~1 lunation) contains Zhongqi: Yushui 雨水
ၼႂ်းပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၶႄႇၼၼ်ႉ ၽၢႆလင်လိူၼ်လႂ်ဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢင်ႊမီးလႆႈ လိူၼ်သွၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢႆသၢႆလႅတ်ႇသုတ်းၸၢၼ်း (Winter solstice - 270°) ၼၼ်ႉ တေတူၵ်းၺႃးၼႂ်းလိူၼ်ၸဵင်တႆးသေယဝ်ႉ ပီႊမႂ်ႇၶႄႇ တႄႇတီႈဝၼ်းလိူၼ်မႂ်ႇ (new moon) လိူၼ်ၵမ်းသွင် ၽၢႆႇလင်မၢႆသၢႆလႅတ်ႇသုတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီႊ 1645 ၼၼ်ႉမႃးသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းပိူင်လၢႆးၼပ်ႉ (dingqi) ဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်လုၵ်ႈလႅတ်ႇၶၢႆႉလၢႆႈတႄႉတႄႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
3. လိူၼ်သွၼ်ႉ - ဝူင်းၸၢင်း 19 ပီႊ
ဝူင်း 12 လိူၼ် မီး 354.37 ဝၼ်းသေ ၼိူင်ႈပီႊလႂ် သႃႊယွမ်းဝႆႉ မွၵ်ႈ 10.88 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ သင်ဢမ်ႇလႆႈသႂ်ႇမီႈလိူၼ်သွၼ်ႉၼႆ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း 3 ပီႊ တေၽႅၵ်ႇပိူင်ႈၵႂႃႇ ၾိင်ႈၾႃႉၼိူင်ႈၶၢဝ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိူင်ၼႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း 19 ပီႊ ၽိူမ်ႉသွၼ်ႉထႅင်ႈ 7 လိူၼ်သေတႃႉ သွၼ်ႉသႂ်ႇဢွင်ႈလိူၼ်တီႈလႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ မီးတၢင်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။
| Y | Lunar cum | Solar cum | Error S−L | Type | ed (Burmese) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 354.4 | 365.2 | 10.88 | common 354d | 11.76 |
| 2 | 738.3 | 730.5 | -7.78 | leap → floating run-month | 22.65 |
| 3 | 1092.6 | 1095.7 | 3.10 | common 354d | 4.01 |
| 4 | 1447.0 | 1461.0 | 13.97 | common 354d | 14.90 |
| 5 | 1830.9 | 1826.2 | -4.68 | leap → floating run-month | 25.80 |
| 6 | 2185.3 | 2191.5 | 6.19 | common 354d | 7.16 |
| 7 | 2569.2 | 2556.7 | -12.46 | leap → floating run-month | 18.05 |
| 8 | 2923.5 | 2921.9 | -1.59 | common 354d | 28.94 |
Chinese: 7 floating leaps keep error within ±15d. Uses true Sun/Moon (DE441 today, pingqi before 1645, dingqi after). Winter solstice locked to month 11.
Formulas: Y=365.2421897−6.15e−6·T, M=29.53058885, Sifen Ps=365.25 PL=Ps·19/235, Burmese LM=1577917828/53433336 SY=365.2587565 ed=(SY·(my+3739)) mod LM
4. ဝူင်းလၵ်းၼီႈ 60 + လိူၼ် - ပိူင်တႆးပၼ်ၸိုဝ်ႈ
မႄႈပီႊ 10 ဢၼ် တင်းလုၵ်ႈပီႊ 12 ဢၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်လၵ်းၼီႈ 60 မႃး။ မိူၼ်ၵၼ်တင်းပိူင်ၶႄႇသေတႃႉ ၶေႃႈႁွင်ႉပႅၵ်ႇၵၼ်။ တႃႇၶၢႆႉတူၺ်းလႆႈလူၺ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ လၢၵ်ႈၶၢႆႉတူၺ်းလႆႈသေ ၵူၼ်းမၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းပိူင်ဢၼ်ၼႆႉသေ ၵႆႉယၢမ်ႈပၼ်ၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
Example: born Ka-Met (Goat) year CS1364 on Hai-Met day, 3rd waning Kod-Yee month → named Ai Noan. In CS1367 same month he is 3 (Tai year starts Nov/Dec, not Jan).
Shan lunar months (Lurn = moon)
- Lurn Zieng (1st, New Year Nov/Dec)
- Lurn Gam (2nd, abstinence)
- Lurn 3
- Lurn 4
- Lurn 5
- Lurn 6
- Lurn 7
- Lurn 8
- Lurn 9
- Lurn 10
- Lurn 11
- Lurn 12
New Year Poy Lern Zieng = 1st waxing of Lurn Zieng (Nov/Dec, after harvest).
Burmese/Culasakkarat months (for Buddhism)
- Tagu 29
- Kason 30
- Nayon 29 (+1 if big watat)
- Waso 30
- Second Waso 30 (watat only)
- Wagaung 29
- Tawthalin 30
- Thadingyut 29
- Tazaungmon 30
- Natdaw 29
- Pyatho 30
- Tabodwe 29
- Tabaung 30
New Year Thingyan/Atat = solar ingress mid-April. Tagu split Hnaung/Oo.
5 · ပၵ်း 3 ပိူင် (ပၵ်းဝၼ်း · ပၵ်းလိူၼ် · ပၵ်းပီႊ)
လၵ်းၸဵင်တင်းပၵ်းပီႊ
Tai Calendar System · §§3–4
လိူၼ်ၵိၵ်ႈ
Luk Hit — odd months, 29 days
ၸဵင်၊ သၢမ်၊ ႁႃႈ၊ ၸဵတ်း၊ ၵဝ်ႈ၊ သိပ်းဢဵတ်း
လိူၼ်ၵိၵ်ႈ မီး 29 ဝၼ်း. ၼပ်ႉလိူၼ်ၵိၵ်ႈ.
လိူၼ်ၵူပ်ႉ
Luk Haup — even months, 30 days
ၵမ်၊ သီႇ၊ ႁူၵ်း၊ ပႅတ်ႇ၊ သိပ်း၊ သိပ်းသွင်
လိူၼ်ၵူပ်ႉ မီး 30 ဝၼ်း. ၼပ်ႉလိူၼ်တဵမ်.
ၼပ်ႉဝၼ်းတႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ
ႁႃႈဝၼ်း ပဵၼ်ၼိူင်ႈၵၢတ်ႇ၊ သွင်ၵၢတ်ႇ (သိပ်းဝၼ်း) ပဵၼ်ၼိူင်ႈဝူင်ႈ၊ သၢမ်ဝူင်ႈ (သၢမ်သိပ်းဝၼ်း) ပဵၼ်ၼိူင်ႈလိူၼ်၊ သွင်လိူၼ် (ႁူၵ်းသိပ်းဝၼ်း) ၼိူင်ႈပၼ်ႇႁွပ်ႈ သိပ်းသွင်လိူၼ် (ႁူၵ်းပၼ်ႇႁွပ်ႈ) (သၢမ်ပၢၵ်ႇႁူၵ်းသိပ်းဝၼ်း) ပဵၼ်ၼိူင်ႈပီႊ။
5 days = 1 kat; 2 kat = 1 10-day week; 3 weeks = 1 30-day month; 2 months = 1 60-day round; 12 months = 6 rounds = 1 year.
Traditional counting verse: a schematic 360-day year. Actual lunar months use the 29/30-day pattern and intercalation.
ၾိင်ႈၾႃႉသိပ်းသွင်
| # | တႆး | Pali | Western sign | Date in document | Interval (days) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ၸႂ် | ထၼုရႃႇသီႇ | Sagittarius | 15 Dec | 29.4 |
| 2 | ပဝ်ႉ | မၵႃႇရႃႉရႃႇသီႇ | Capricorn | 14 Jan | 29.5 |
| 3 | ယီႉ | ၵုမ်ႇရႃႇသီႇ | Aquarius | 12 Feb | 29.9 |
| 4 | မဝ်ႉ | မိၼ်ႇရႃႇသီႇ | Pisces | 14 Mar | 30.3 |
| 5 | သီ | မိသ်ႉသႃႉရႃႇသီႇ | Aries | 13 Apr | 30.9 |
| 6 | သႂ် | ပရိသ်ႈသႃႉရႃႇသီႇ | Taurus | 14 May | 31.3 |
| 7 | သီငႃႉ | မေႇထုၼႃႉရႃႇသီႇ | Gemini | 14 Jun | 31.5 |
| 8 | မူတ်ႉ | ၵရၵတ်ႉရႃႇသီႇ | Cancer | 16 Jul | 31.4 |
| 9 | သၼ် | သိင်ႇရႃႇသီႇ | Leo | 16 Aug | 31.0 |
| 10 | ႁဝ်ႉ | ၵၼ်ႇရႃႇသီႇ | Virgo | 16 Sep | 30.5 |
| 11 | မဵတ်ႉ | တူႇရႃႇသီႇ | Libra | 17 Oct | 30.0 |
| 12 | ၵႂ်ႉ | ပရိၸ်ႈသႃႉရႃႇသီႇ | Scorpio | 16 Nov | 29.6 |
Traditional solar-sign dates and interval lengths from §4.1; these are distinct from lunar month starts and from tropical horoscope dates.
လိူၼ်တႆး
| # | Month / seasonal description | Branch | Ming-pi | Solar date in document | Solar interval (days) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | လိူၼ်ၸဵင် (လိူၼ်ဢၢႆႈ)ငဝ်ႈလၵ်းၼီႈ | ၸႂ် | ၼူ | November 22 | 30 |
| 2 | လိူၼ်ၵမ် (လိူၼ်ယီႈ)ၸီႈၵတ်းၼၢဝ် | ပဝ်ႉ | ဝူဝ်း | December 22 | 30 |
| 3 | လိူၼ်သၢမ်မွၵ်ႇၵုမ်ႈၶၢဝ်တဵမ်တူင်ႈ | ယီႉ | သိူဝ် | January 21 | 30 |
| 4 | လိူၼ်သီႇမွၵ်ႇၼိဝ်ႉႁူင်ႈၸွမ်းလူမ်း | မဝ်ႉ | ပၢင်တၢႆး | February 20 | 30 |
| 5 | လိူၼ်ႁႃႈတူဝ်ၵႂၢႆးၸူမ်းဢိူၵ်ႇၼမ်ႉ | သီ | ငိူၵ်ႈ | March 22 | 30 |
| 6 | လိူၼ်ႁူၵ်းသမ်ႉမီးၾူၼ် | သႂ် | ငူး | April 21 | 31 |
| 7 | လိူၼ်ၸဵတ်းတိူၵ်ႇၼႃးဢူၼ်ဝၢၼ်ႇၵႃႈ | သီငႃႉ | မႃႉ | May 22 | 31 |
| 8 | လိူၼ်ပႅတ်ႇထႃႈသွမ်ႈၼႃး | မူတ်ႉ | ပႄႉ | June 22 | 31 |
| 9 | လိူၼ်ၵဝ်ႈမႃးၼမ်ႉၼမ် | သၼ် | လိင်း | July 23 | 31 |
| 10 | လိူၼ်သိပ်းၸမ်ၶဝ်ႈမႂ်ႇ | ႁဝ်ႉ | ၵႆႇ | August 23 | 31 |
| 11 | လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းၽႂ်ႇမွင်းပွၺ်း | မဵတ်ႉ | မႃ | September 23 | 30 |
| 12 | လိူၼ်သိပ်းသွင်ၼမ်ႉၼၢႆးယွၺ်းဢွၺ်ႇယိူဝ်ႈဢွၺ်ႇယႃႈ။ | ၵႂ်ႉ | မူ | October 23 | 30 |
တွၼ်ႊၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ၸွမ်းၾိင်ႈၾႃႉ ဢၼ်မီး 30 ဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် 31 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယူင်ႉပိူင်ၶၢဝ်းလုၵ်ႈလႅတ်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ဝႃႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူၼ်ပၵ်းလိူၼ် ဢၼ်မီး 29 ဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် 30 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်ၼင်ႇတၢင်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉသေ ပီႊမႂ်ႇလိူၼ်ၸဵင်ၼႆႉ ၸၢင်ႊၶၢႆႉလၢႆႈတီႈမၢႆဝၼ်းထီႈ တီႈပၵ်းၵရႅၵ်ႉၵူဝ်းရီးယၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
လိူၼ်သွၼ်ႉ / ဝၼ်းၸိမ်
သင်ၺႃးပီႊလူင် ဢၼ်ထုၵ်ႇလီလႆႈသွၼ်ႉလိူၼ်ၼႆ ဢဝ် ‘လိူၼ်ၸဵင်သွၼ်ႉ’ သွၼ်ႉ ပဵၼ်သွင်လိူၼ်တီႈပီႊသုတ်း (ဢဝ်လိူၼ်ၸဵင် ႁဵတ်းပဵၼ်သွင်လိူၼ်)(ထႆးတင်းလၢဝ်းတႄႉ ဢဝ်လိူၼ်ပႅတ်ႇႁဵတ်းပဵၼ်သွင်လိူၼ်၊ တႆးလိုဝ်ႉတင်းတႆးၶိုၼ်၊ တႆးသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃးတႄႉ ဢဝ် လိူၼ်ၵဝ်ႈႁဵတ်းပဵၼ်သွင်လိူၼ်) သေ သင်ၺႃးပီႊဢွၼ်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇလႆႈၸိမ်ဝၼ်းၼႆၸိုင် ဢဝ် ‘လိူၼ်ၸဵတ်း’ ဢၼ်ပဵၼ် ‘လိူၼ်ၵိၵ်ႈ’ ၼၼ်ႉ ၸိမ်သႂ်ႇထႅင်ႈၼိူင်ႈဝၼ်းသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ‘လိူၼ်ၵူပ်ႉ’ ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ (တႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးၶိုၼ်၊ တႆးသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃးတႄႉ ဢဝ်လိူၼ်ပႅတ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် လိူၼ်ၵိၵ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်လိူၼ်ၵူပ်ႉ။)
ၼႂ်းပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းတႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼႆႉ ၵႆႉၸၢင်ႊဢဝ်လိူၼ်ၸဵင် သွၼ်ႉသႂ်ႇတီႈသုတ်းပီႊယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိူင်ထုင်းထႆးလႄႈလၢဝ်းတႄႉ ၵႆႉသွၼ်ႉသႂ်ႇတီႈလိူၼ်ပႅတ်ႇသေ ၼႂ်းပိူင်ထုင်းတႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးၶိုၼ် တင်းတႆးသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်း ၵႆႉဢဝ်လိူၼ်ၵဝ်ႈ သွၼ်ႉသႂ်ႇထႅင်ယဝ်ႉ။ လိူၼ်ပႅတ်ႇသွၼ်ႉ (Second Waso) မၢၼ်ႊၸိုင် ပဵၼ်ပိူင်ဢၼ်မၵ်းမၢႆဝႆႉႁၢင်းၶေႃၶေႃၼိူင်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းတႆး ပီႊဢၼ်ဢမ်ႇပႃးလိူၼ်သွၼ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၸိမ်သႂ်ႇထႅင်ႈ ဝၼ်းလိူဝ် (ဝၼ်းၸိမ်) ၼိူင်ႈဝၼ်းလႄႈ ဝၼ်းၼပ်ႉလိူၼ်ၸဵတ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ 29 ဝၼ်း လိူဝ်ပဵၼ်မႃး 30 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ တၢင်းႁိုင်ပီႊပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းတႆး ၼႂ်းပီႊဢွၼ်ႇ ပဵၼ် 354 ဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် 355 ဝၼ်းသေ ၼႂ်းပီႊလူင် ပဵၼ် 384 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းႁိုင်ပီႊမၢၼ်ႊၸမ်း ၼႂ်းပီႊဢွၼ်ႇ ပဵၼ် 354 ဝၼ်းသေ ၼႂ်းပီႊလူင် ပဵၼ် 384 ဢမ်ႇၼၼ် 385 ဝၼ်းယဝ်ႉ။
မိူၼ်ၼင်ႇ - ၽိင်ႈပိူင်လၢႆးတႆးၸမ်း လၢႆးၶပ်ႉဝၼ်းၼႂ်းလိူၼ် တႃႇၼိူင်ႈပီႊ ‘ပီႊဢွၼ်ႇ’ မီး 354 ဝၼ်းလႄႈ 355 ဝၼ်း (ပႃးဝၼ်း ၸိမ်)၊ ‘ပီႊလူင်’ မီး 384 ဝၼ်း (ပီႊလိူၼ်သွၼ်ႉ)။ မိူၼ်ၼင်ႇ - ၽိင်ႈပိူင်လၢႆးမၢၼ်ႊၸမ်း ‘ပီႊဢွၼ်ႇ’ မီး 354 ဝၼ်း၊ ‘ပီႊလူင်’ မီး 384 ဝၼ်း (ပီႊလိူၼ်သွၼ်ႉ) လႄႈ 385 ဝၼ်း (ပီႊ လိူၼ်သွၼ်ႉတင်းပႃးဝၼ်းၸိမ်)။
Seven added months in 19 years give 12 × 12 + 7 × 13 = 235 synodic months. The document gives about 990d 7h 45m 37s between month corrections and 1883d 12h 33m 28s between day corrections.
ၶေႃႈၼမ်း
ၶေႃႈၼမ်း
ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ တႆးႁဝ်းၵေႃႈ မီးၾိင်ႈပီႊမႂ်ႇ၊ မီးပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ႁၢင်းၶေႃ။ ဝၼ်းပီႊမႂ်ႇတႆး ပဵၼ်ဝၼ်းလႂ်ၼႆ ဢွၼ် ၵၼ်မေႃတွပ်ႇမႃးဝႃႈ လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇဝၼ်းၼိူင်ႈ ပဵၼ်ပီႊမႂ်ႇတႆးႁဝ်း။ ၵူၺ်းၵႃႊ လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇဝၼ်းၼိူင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၸမ်း ယၼ်ၼိူဝ်ပၵ်း ယဵမ်ႈဝၼ်းတႆးယူႇႁႃႉ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ဢိင်ၼိူဝ်မိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယူႇသဝ်းမီးယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉသေ ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၵေႃႈ တေ ဢဝ်ၼတ်ႉတေႃႇလသၢၼ်း တယႅတ်ႉသေ မၵ်းဝႃႈ။ ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ တေဢဝ်လိူၼ်သိပ်းၶႄႇၼိူင်ႈၶမ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိူၼ် သိပ်းဢဵတ်းၶႄႇၼိူင်ႈၶမ်ႈသေ မၵ်းဝႃႈ။ ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းထႆးၵေႃႈ တေဢဝ်လိူၼ်ဢၢႆႈထႆးၼိူင်ႈၶမ်ႈသေ မၵ်းဝႃႈၵၼ်။ တႆးၸိူဝ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်းၵိုၵ်းတၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈ တၵ်းတေဢဝ်လၢႆးပၵ်းမိူင်းၼၼ်ႉသေ ႁူႉတၵ်းတေတွပ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႊ ပီႊမႂ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း မိူင်းလႂ်ၵေႃႈ တၵ်းဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းပိူင်ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၽႂ်မၼ်းသေ တၵ်းလႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇပဵၼ်မႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ တႆးႁဝ်းၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇ ၾၢင်ႉမႅၼ်ႈမႃး သေမိူဝ်ႈသေပွၵ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်း မီးလၢႆးပၵ်းလၵ်းၸဵင် တႃႇပၵ်ႊပီႊမႃးၶေႃၶေႃယူႇ။ လၢႆးတႆးႁဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇယၼ် ၼိူဝ် လၵ်းသၢင်းၵႅၼ်ႇၼင်ႇမၢၼ်ႊ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈပိူင်တမ်းလၵ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃးမႃးသႄႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းႁူႉ ပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉ မီးဢေႇၼႃႇ။ လွင်ႈၼႆႉတႄႉ ယႃႇဝႃႈတႆးႁဝ်း တေႃႈၾိင်ႈလၢႆးတမ်းမၵ်းဝၼ်း ပီႊမႂ်ႇၶႄႇၼႆၵေႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇ ဢၼ် ႁူႉလွင်ႈမၼ်း ယင်းတိုၵ်ႉဢေႇတေႉတေႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ် လွင်ႈၼပ်ႉသၢင်းၵႅၼ်ႇ လွင်ႈၾိင်ႈပိူင်တမ်းသွၼ်ႇ ပီႊမႂ်ႇလႄႈ လၵ်းပၵ်းပီႊမၢၼ်ႊ ၼႆႉ ၵူၼ်းမၢၼ်ႊႁူႉလွင်ႈမၼ်း လဵၵ်ႉဢေႇၼႃႇတေႉတေႉ။ ယွၼ်ႉသင်လႃႇၼႆ လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ယႃႇဝႃႈၵူၼ်းၽဵင်ႈ တေႃႈၵူၼ်းမီး ပၺ်ႇၺႃႇ ႁပ်ႉၶူးၶဝ်ၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈမၼ်းလႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈလီလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တႆးၶိူဝ်းယႂ်ႇလူင် ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးၾိင်ႈပိူင်ၵိုၵ်းပိုၼ်း ႁၢင်းၶေႃမႃး ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလႄႈၾိင်ႈထုင်းသေ ၸိူဝ်းတႆးသႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ ဢမ်ႇ လႆႈမီးသုၼ်ႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းႁပ်ႉဢဝ်ၵၼ် လႆႈၶၢတ်ႇယၢၼ်ပႅတ်ႈ လႆႈလူင်လိုမ်းပႅတ်ႈ ၾိင်ႈထုင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇမႃး။ လႆႈဢဝ်ၶၢဝ်းလိူၼ်ၸဵင် တႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မၵ်းမၢႆႁူႉၸွမ်းၼင်ႇလၵ်းပီႊမိူင်းၽႂ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ဢၼ်လႆႈဢဝ်ၶၢဝ်းလိူၼ်ၸဵင်တႆး ယၢမ်ႈပဵၼ် ဢၼ်လဵဝ် ၵၼ်မႃးၼႆႉ ယၼ်ၼိူဝ်မိူင်းၸိူဝ်းတႆး ဢၼ်လႆႈယူႇသဝ်းပႅၵ်ႇၵၼ်သေ ဢမ်ႇလႆႈပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်မႃး တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
လိူၼ်သွၼ်ႉ
(4.4) လိူၼ်သွၼ်ႉ (Intercalary Month or Leap Month)
“လိူၼ်သွၼ်ႉ” ၼႆႉ ပဵၼ်လိူၼ်လိူဝ် တႃႇႁႂ်ႈပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ဢၼ်ၸွမ်းပိူင်လိူၼ်လပ်းလိူၼ်မူၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်တေမႅၼ်ႈၸွမ်းလႆႈ ပၵ်း ယဵမ်ႈဝၼ်း ဢၼ်ၸွမ်းပိူင်တႃဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ “လိူၼ်သွၼ်ႉ” ၼႆႉ ၵႆႉၵိူတ်ႇပဵၼ် ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းသၢမ်ပီႊလႂ် ၼိူင်ႈပွၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၼႂ်းဝူင်း ၸၢင်းသိပ်းၵဝ်ႈပီႊလႂ် ၸဵတ်းပွၵ်ႈယဝ်ႉ။
ပီႊဢၼ်တႅၵ်ႈၸွမ်းလႅင်ႊလၢဝ်ၼႆႉ ၼိူင်ႈပီႊလႂ် မီး 365.25875648 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ယၢမ်းမူင်းဝႃႈၼႆ မီး 365 ဝၼ်း၊ 6 ၸူဝ်ႊမူင်း၊ 12 မဵတ်ႉ၊ 37 သိၵ်ႉယဝ်ႉ။
လိူၼ်ဢၼ်တႅၵ်ႈၸွမ်းတႃဝၼ်းၼႆႉ ၼိူင်ႈလိူၼ်လႂ် မီး 29.53058795 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ယၢမ်းမူင်းဝႃႈၼႆ မီး 29 ဝၼ်း၊ 12 ၸူဝ်ႊမူင်း၊ 44 မဵတ်ႉ၊ 3 သိၵ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပီႊဢၼ်မီးသိပ်းသွင်လိူၼ်ဢၼ်တႅၵ်ႈၸွမ်း တႃဝၼ်းၼႆႉ မီး 354.3670554 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ယၢမ်းမူင်းဝႃႈၼႆ မီး 354 ဝၼ်း၊ 8 ၸူဝ်ႊမူင်း၊ 48 မဵတ်ႉ၊ 34 သိၵ်ႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ၽဵင်ႈမၼ်း တွၼ်ႊတႃႇၼႂ်းၼိူင်ႈပီႊၼႆႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းပီႊဢၼ်တႅၵ်ႈၸွမ်းလႅင်ႊလၢဝ် တင်းၶၢဝ်းယၢမ်းပီႊ ဢၼ်ၼပ်ႉၸွမ်းလိူၼ် လပ်းလိူၼ်မူၼ်း သိပ်းသွင်လိူၼ် ဢၼ်တႅၵ်ႈၸွမ်းတႃဝၼ်းၼႆႉ ပိူင်ႈယၢၼ်ၵၼ်ဝႆႉ မွၵ်ႈ 10 ဝၼ်း၊ 21 ၸူဝ်ႊမူင်း၊ 24 မဵတ်ႉ၊ 3 သိၵ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တႃႇၵိူတ်ႇပဵၼ် “လိူၼ်သွၼ်ႉ” ၼိူင်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ လႆႈဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်း 990 ဝၼ်းပၢႆ 7 ၸူဝ်ႊမူင်း၊ 45 မဵတ်ႉ၊ 37 သိၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁဵတ်း ၼၼ်သေ လႆႈႁၼ်ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ဢၼ်သွၼ်ႉလိူၼ်ၼႆႉ သွင်ပီႊလႂ် ဢမ်ႇၼၼ် သၢမ်ပီႊလႂ် ၼိူင်ႈပွၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
လၢႆးပိူင်ၼပ်ႉတႃႇလိူၼ်သွၼ်ႉ
ဢဝ် ‘မၢႆပီႊတႆး’ တင်ႈယဝ်ႉ ထွၼ်ၼိူင်ႈ လႆႈမႃး ‘မၢႆပီႊဢၢၼ်ႇ’။ ဢဝ် ‘မၢႆပီးဢၢၼ်ႇ’ တင်ႈ ဢဝ် 1593336 (66385) ၼၼ်ႉ ၵုၼ်းယဝ်ႉ ဢဝ် 1343576 (55982) လေႃးယဝ်ႉ ဢဝ် 4320000 (180000) ၸႅၵ်ႇ။ ၽွၼ်းၸႅၵ်ႇ ပဵၼ် ‘ပွၵ်ႈၵမ်းလိူၼ်သွၼ်ႉ’။ တူဝ်လိူဝ် ၼၼ်ႉ ဢဝ် 99 ၵုၼ်းယဝ်ႉ ဢဝ် 4320000 (180000) ၸႅၵ်ႇ။ ၽွၼ်းၸႅၵ်ႇ ပဵၼ် ‘ပွၵ်ႈၵမ်းဝၼ်းပူၼ်ႉလိူၼ်သွၼ်ႉ’ ဢၼ်ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း။ ဢဝ် 990 တင်ႈ ထွၼ်ပႅတ်ႈ ‘ဝၼ်းပူၼ်ႉလိူၼ်သွၼ်ႉ’။ တူဝ်လိူဝ်မၼ်း ပဵၼ် ‘ဝၼ်းၼႃႈတႃႇလိူၼ်သွၼ်ႉ’ ယဝ်ႉ။
လၢႆးပိူင်ၼပ်ႉတႃႇလိူၼ်သွၼ်ႉ (လၢႆးပွတ်း)
တီႈ ‘ၶၵ်ႉလိူၼ်’ ၼၼ်ႉ ဢဝ် 33 ၵုၼ်းသေ မၢႆဝႆႉ။ ဢဝ် 21 ၸႅၵ်ႇၶဝ်ႈတီႈ (ၶၵ်ႉဝၼ်းႁၢႆ) သေ ၽွၼ်းၸႅၵ်ႇ ဢၼ်လႆႈမႃး ၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးလေႃးတီႈဢၼ်မၢႆဝႆႉၼၼ်ႉ။ ဢဝ် (ၶၵ်ႉဝၼ်း) တင်ႈသေ ဢဝ် 24 ၸႅၵ်ႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၽွၼ်းၸႅၵ်ႇၼၼ်ႉ မႃးထွၼ် ဢွၵ်ႇ တီႈဢၼ်မၢႆဝႆႉ၊ တူဝ်လိူဝ်မၼ်းၸမ်း ပဵၼ် ‘ဝၼ်းပူၼ်ႉလိူၼ်သွၼ်ႉ’။ ဢဝ် 990 တင်ႈသေ ထွၼ်ဢွၵ်ႇ ဝၼ်းပူၼ်ႉ၊ လႆႈမႃး ဝၼ်းၼႃႈ ဢၼ်တေသွၼ်ႉ လိူၼ်ထႅင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၼ်းၸိမ်
(4.5) ဝၼ်းၸိမ် (Intercalary Day or Leap Day)
“ဝၼ်းၸိမ်” ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶၢဝ်းယၢမ်းပီး ဢၼ်ၸွမ်းပိူင်လိူၼ်လပ်းလိူၼ်မူၼ်း ႁႂ်ႈပေႃးမႅၼ်ႈၸွမ်းပိူင်ၶၢဝ်းယၢမ်းပီႊ ဢၼ်ၸွမ်းပိူင်တႃဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် “ဝၼ်းၸိမ်” သေ မႄးၸွမ်းယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၶၢဝ်းလိူၼ်လပ်းလိူၼ်မူၼ်း ႁႂ်ႈပေႃးမႅၼ်ႈၸွမ်း ၾိင်ႈ ၾႃႉၾိင်ႈၶၢဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉပိူင် “ဝၼ်းၸိမ်” ယဝ်ႉ။
တႃႇၵိူတ်ႇပဵၼ် “ဝၼ်းၸိမ်” ၼိူင်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ လႆႈဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်း 1883 ဝၼ်းပၢႆ 12 ၸူဝ်ႊမူင်း၊ 33 မဵတ်ႉ၊ 28 သိၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ၼၼ်လႄႈ လႆႈႁၼ်ဝၼ်းၸိမ် (ဢၼ်ဢဝ်လိူၼ်ၸဵတ်းၵိၵ်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်လိူၼ်ၸဵတ်းၵူပ်ႉ)(မၢင်ႊၸိူဝ်းၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ လိူၼ်ၸဵတ်းလပ်း လႅဝ်း) ၼႂ်းပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ႁႃႈပီႊလႂ် ဢမ်ႇၼၼ် ႁူၵ်းပီႊလႂ် ၼိူင်ႈပွၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
လၢႆးပိူင်ၼပ်ႉတႃႇဝၼ်းၸိမ်
ဢဝ် ‘မၢႆပီႊတႆး’ တင်ႈ ထွၼ်ဢွၵ်ႇၼိူင်ႈ လႆႈမႃး ‘မၢႆပီႊဢၢၼ်ႇ’။ ဢဝ် ‘မၢႆပီႊဢၢၼ်ႇ’ တင်ႈ ဢဝ် 837748 ၵုၼ်း ယဝ်ႉ ဢဝ် 1106734 ၼၼ်ႉလေႃးယဝ်ႉ ဢဝ် 4320000 ၸႅၵ်ႇ။ ၽွၼ်းၸႅၵ်ႇ ပဵၼ် ‘ပွၵ်ႈၵမ်းဝၼ်းၸိမ်’။ တူဝ်လိူဝ်မၼ်း ဢဝ် 1884 ၵုၼ်းယဝ်ႉ ဢဝ် 4320000 ၸႅၵ်ႇ။ ၽွၼ်းၸႅၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ် ‘ဝၼ်းဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး ၸဵမ်ဝၼ်းၸိမ်တီႈၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း’။ ဢဝ် 1884 တင်ႈသေ ထွၼ်ပႅတ်ႈ ‘ဝၼ်းဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး’။ တူဝ်လိူဝ်မၼ်း ပဵၼ် ‘ဝၼ်းၼႃႈတႃႇဝၼ်းၸိမ်’ ယဝ်ႉ။
လၢႆးပိူင်ၼပ်ႉတႃႇဝၼ်းၸိမ် (လၢႆးပွတ်း)
ဢဝ် ‘ဝၼ်းလႅတ်ႇဢွၵ်ႇ’ တင်ႈယဝ်ႉ ဢဝ် 474 လေႃးသေ တႅမ်ႈဝႆႉသွင်ထႅဝ်။ ထႅဝ်ၼိူဝ်ၼၼ်ႉ မၢႆဝႆႉ။ တီႈထႅဝ်တႂ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ် (3951) ၸႅၵ်ႇသေ ၽွၼ်းၸႅၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ၵႂႃႇလေႃးသႂ်ႇ တီႈဢၼ်မၢႆဝႆႉထႅဝ်ၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢဝ် 1884 ၸႅၵ်ႇ။ တူဝ်လိူဝ်မၼ်း ပဵၼ် ‘ဝၼ်းပူၼ်ႉတႃႇ ဝၼ်းၸိမ်’ သေ ဢဝ် 1884 တင်ႈထႅင်ႈယဝ်ႉ ထွၼ်ဢွၵ်ႇမၼ်းၶိုၼ်း။ တူဝ်လိူဝ်မၼ်း ၸင်ႇပဵၼ် ‘ဝၼ်းၼႃႈတႃႇဝၼ်းၸိမ်ထႅင်ႈ’ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လၵ်းၼီႊ 60 — မႄႈပီႊ 10 + လုၵ်ႈပီႊ 12
မႄႈပီႊ 10 (မႄႈပီႊ)
လုၵ်ႈပီႊ 12 (လုၵ်ႈပီႊ)
| ၵၢပ်ႇၸႂ်1 | လပ်းပဝ်ႉ2 | ႁၢႆးယီႉ3 | မိူင်းမဝ်ႉ4 | ပိုၵ်းသီ5 | ၵတ်းသႂ်ႉ6 | ၶူတ်းသီငႃႉ7 | ႁူင်ႉမူတ်ႉ8 | တဝ်ႇသၼ်9 | ၵႃႇႁဝ်ႉ10 |
| ၵၢပ်ႇမဵတ်ႉ11 | လပ်းၵႂ်ႉ12 | ႁၢႆးၸႂ်13 | မိူင်းပဝ်ႉ14 | ပိုၵ်းယီႉ15 | ၵတ်းမဝ်ႉ16 | ၶူတ်းသီ17 | ႁူင်ႉသႂ်ႉ18 | တဝ်ႇသီငႃႉ19 | ၵႃႇမူတ်ႉ20 |
| ၵၢပ်ႇသၼ်21 | လပ်းႁဝ်ႉ22 | ႁၢႆးမဵတ်ႉ23 | မိူင်းၵႂ်ႉ24 | ပိုၵ်းၸႂ်25 | ၵတ်းပဝ်ႉ26 | ၶူတ်းယီႉ27 | ႁူင်ႉမဝ်ႉ28 | တဝ်ႇသီ29 | ၵႃႇသႂ်ႉ30 |
| ၵၢပ်ႇသီငႃႉ31 | လပ်းမူတ်ႉ32 | ႁၢႆးသၼ်33 | မိူင်းႁဝ်ႉ34 | ပိုၵ်းမဵတ်ႉ35 | ၵတ်းၵႂ်ႉ36 | ၶူတ်းၸႂ်37 | ႁူင်ႉပဝ်ႉ38 | တဝ်ႇယီႉ39 | ၵႃႇမဝ်ႉ40 |
| ၵၢပ်ႇသီ41 | လပ်းသႂ်ႉ42 | ႁၢႆးသီငႃႉ43 | မိူင်းမူတ်ႉ44 | ပိုၵ်းသၼ်45 | ၵတ်းႁဝ်ႉ46 | ၶူတ်းမဵတ်ႉ47 | ႁူင်ႉၵႂ်ႉ48 | တဝ်ႇၸႂ်49 | ၵႃႇပဝ်ႉ50 |
| ၵၢပ်ႇယီႉ51 | လပ်းမဝ်ႉ52 | ႁၢႆးသီ53 | မိူင်းသႂ်ႉ54 | ပိုၵ်းသီငႃႉ55 | ၵတ်းမူတ်ႉ56 | ၶူတ်းသၼ်57 | ႁူင်ႉႁဝ်ႉ58 | တဝ်ႇမဵတ်ႉ59 | ၵႃႇၵႂ်ႉ60 |
မိင်ႈပီႊ 12 (ၸိုဝ်ႈဝၼ်း/လိူၼ်)
မိင်ႊပီႊ ဢဝ်ႁွင်ႉ ၸိုဝ်ႈဝၼ်း လႄႈ လိူၵ်ႈ — မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိုဝ်ႈလိူၵ်ႈ 12 (Solar/Zodiac).
6 · လႅင်ႊလၢဝ် — 27 / 28
ဝၼ်းလၵ်းၼီႈ -လိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်းသွင် (December) 15 ဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် 16 ဝၼ်း ၵူႊပီႊ။ -ပဵၼ်ၶၢဝ်းလုၵ်ႈလႅတ်ႇ မီးသိုဝ်ႈၵၼ် တင်း ‘လႅင်ႊလၢဝ်ၸၢင်ႉၼွၺ်ႉ’။ (SHAULA) -ပဵၼ်ၶၢဝ်းလုမ်ႈၾႃႇ မီးသိုဝ်ႈၽဵင်ႇ တင်း ‘လၢဝ်ႁူဝ်တဝ်ႇ’ (Orion) ဢမ်ႇၼၼ် ‘လၢဝ်ႁူဝ်တိုင်’ (Meissa)။
The document gives two different lists in §4.9. The 27 list starts with Sheratan; the 28 list starts with Alcyone and includes Vega. Their identifications differ: Sirius / Pollux, Monoceros / Asellus Borealis, Kaus Australis / Ascella, Hunki / Kaus Medius, and Mirach / zeta Pisces. Hunki and the traditional identifications are retained as supplied.
| # | Shan | Western identification in document | Indian |
|---|---|---|---|
| 1 | လၢဝ်ဝီး | ALCYONE (eta Taurus) | Krittika |
| 2 | လၢဝ်ၶႂၢင် | ALDEBARAN (alpha Taurus) | Rohini |
| 3 | လၢဝ်ႁူဝ်တိုင် | MEISSA (lambda Orion) | Mrigasiras |
| 4 | လၢဝ်ႁၢင်ႊႁိူၼ်း | BETELGEUSE (alpha Orion) | Ardra |
| 5 | လၢဝ်ႁိူဝ်ႈတွင်း | POLLUX (beta Gemini) | Punarvasu |
| 6 | လၢဝ်ၶႃပႄ | ASELLUS BOREALIS (gamma Cancer) | Pushya |
| 7 | လၢဝ်ႁူင်းၶဝ်ႈ | epsilon Hydra | Aslesha |
| 8 | လၢဝ်မွၼ်ႉထႆ | REGULUS (alpha Leo) | Magha |
| 9 | လၢဝ်တိၼ်ၽိူၼ်ပႃႈၼႃႈ | ZOSMA (delta Leo) | Purva Phalguni |
| 10 | လၢဝ်တိၼ်ၽိူၼ်ပႃႈလင် | DENEBOLA (beta Leo) | Uttara Phalguni |
| 11 | လၢဝ်တူပ်ႉသွၵ်ႇ | ALGORAB (delta Corvus) | Hasta |
| 12 | လၢဝ်မူၵ်ႇငင်ႇ | SPICA (alpha Virgo) | Citra |
| 13 | လၢဝ်ၵွၼ်းၾႆးလူင် | ARCTURUS (alpha Bootes) | Svati |
| 14 | လၢဝ်သူၼ်ၽၵ်းၵီး | ZUBENELGENUBI (alpha Libra) | Visakha |
| 15 | လၢဝ်သွင်ႇပုၼ်း | DSCHUBBA (delta Scorpius) | Anuradha |
| 16 | လၢဝ်ၼၵႃးၾႃႉၵွၼ်းပုၼ်း | ANTARES (alpha Scorpius) | Jyestha |
| 17 | လၢဝ်ၸၢင်ႉၼွၺ်ႉ | SHAULA (lambda Scorpius) | Mula |
| 18 | လၢဝ်ၸၢင်ႉမွၵ်ႇယႃႈ | ASCELLA (zeta Sagittarius) | Purva Ashadha |
| 19 | လၢဝ်တိၼ်လင်ၸၢင်ႉၼွၺ်ႉ | KAUS MEDIUS (delta Sagittarius) | Uttara Ashadha |
| 20 | လၢဝ်ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇ | VEGA (alpha Lyra) | Abhijit |
| 21 | လၢဝ်ၶႃႊၵိင်ႇ | ALTAIR (alpha Aquila) | Sravana |
| 22 | လၢဝ်သၢႆၵုပ်း | ROTANEV (beta Delphinus) | Sravishtha |
| 23 | လၢဝ်မႆႉငၢမ်ႈ | lambda Aquarius | Satabhishaj |
| 24 | လၢဝ်ပိၵ်ႈတၢၼ်ႇ | MARKAB (alpha Pegasus) | Purva Bhadrapada |
| 25 | လၢဝ်ၶဝ်ဝူဝ်း | ALGENIB (gamma Pegasus) | Uttara Bhadrapada |
| 26 | လၢဝ်ပႃၼႆးၶမ်း | zeta Pisces | Revati |
| 27 | လၢဝ်မႃႉႁၢင်ႁွၼ် | SHERATAN (beta Aries) | Asvini |
| 28 | လၢဝ်ၵွၼ်ႈသဝ်ႈ | 35 Aries | Bharani |
Lunar mansions mark the Moon’s path against the stars; they are distinct from the constellation glossary. English spelling corrections include Aldebaran, Pleiades, Alnilam and Zubenelgenubi. IAU star names.
ၸုမ်းလႅင်ႊလၢဝ်
ၸုမ်းလႅင်ႊလၢဝ် (Constellations)
Andromeda- (Chained Lady) လၢဝ်ၼၢင်းလဵၵ်းAntlia- (Pump) လၢဝ်သဝ်ႇ၊ လၢဝ်မူၵ်ႇယွၵ်ႈ
Apus- (Bird of Paradise) လၢဝ်ၵႃၸႆးAquarius- (Water Carrier) လၢဝ်မႅၵ်ႇဢုမ်ၼမ်ႉ
Aquila- (Eagle) လၢဝ်ႁုင်ႉAra- (Altra) လၢဝ်ၶဵင်ႇၽီ၊ လၢဝ်တႅၼ်ႈၽီ
Aries- (Ram) လၢဝ်မႃAuriga- (Charioteer) လၢဝ်ပဵတ်းၶမ်း
Bootes- (Herdsman) လၢဝ်ၵူၼ်းလဵင်ႉၵႂၢႆးCaelum- လၢဝ်သိဝ်ႇ
Camelopardus- လၢဝ်ယီးလၢႆးCancer- (Crab) လၢဝ်ပူ
Canes Venatici- လၢဝ်မႃလႃႊထိူၼ်ႇCanis Major- (Big Dog) လၢဝ်မႃလူင်
Canis Minor- (Little Dog) လၢဝ်မႃဢွၼ်ႇCarina- (Keel) လၢဝ်ၵူင်တွင်ႉႁိူဝ်း
Cassiopia- လၢဝ်ဝိင်ႇလႅင်ႉCapricornus- (Goat) လၢဝ်ပႄႉ
Centaurus- (Centaur) လၢဝ်ပုၵ်ႉသွင်ႇCepheus- လၢဝ်ႁူဝ်မႃႉ
Cetus- (Whale) လၢဝ်ပႃလူင်မိူင်းCircinus- (Dividers) လၢဝ်ၶဵမ်ငႅမ်ႈ
Chamaeleon- လၢဝ်ဢၢၵ်ႇColumba- (Dove) လၢဝ်ၼူၵ်ႉပိတ်ႇ
Coma Berenices- (Berenice's Hair) လၢဝ်ၽူမ်Corona Australis (Southern Crown) လၢဝ်မွၵ်ႇ၊ လၢဝ်ၵွင်ႊပႅင်ႈ၊
Corona Borealis- (Northern Crown) လၢဝ်မွၵ်ႇ၊လၢဝ်သူၼ်ၽၵ်းၵီး (ၸၢၼ်း)
လၢဝ်ၵွင်ႊပႅင်ႈ၊ လၢဝ်သူၼ်ၽၵ်းၵီး (ႁွင်ႇ)Corvus- (Crow, Raven) လၢဝ်ၵႃလမ်
Crater- လၢဝ်ၵွၵ်းၵႅဝ်ႈCrux- (Northern Cross) လၢဝ်မၢၵ်ႇၶၢင်ႇ
Cygnus- (Swan) လၢဝ်ႁၢၼ်ႇၾႃႉDelphinus- လၢဝ်ၵဵင်ပိုၼ်၊ လၢဝ်ပႃၶႃႇ၊ လၢဝ်သၢႆၵုပ်း၊ လၢဝ်ၸွင်ႈၶမ်း
Dorado- (Swordfish) လၢဝ်ပႃသၢၼ်ႉDraco- (Dragon) လၢဝ်မွမ်း
Eridanus- (Eridanus River) လၢဝ်ၵႄးၵူတ်ႉEquuleus- လၢဝ်မႃႉဢွၼ်ႇ
Formax- လၢဝ်တဝ်ဢူပ်းGemini- (Twin) လၢဝ်ၵူပ်ႉ၊ လၢဝ်ၾႃ
Grux- (Crane) လၢဝ်ၵွၼ်ႇHercules- လၢဝ်မၢဝ်ႇဢၢႆႈလူင်၊ လၢဝ်ဢၢႆႈႁႅင်းလူင်
Horologium- လၢဝ်မူင်းယၢမ်းHydra- လၢဝ်ငူးၼမ်ႉလူင်
Hydrus- (The male water snake) လၢဝ်ငူးၼမ်ႉIndus- (Aindu) လၢဝ်ဢိၼ်းတူ
Lacerta- လၢဝ်ဢၢၵ်ႇႁိူၼ်းLeo- (Lion) လၢဝ်သိူဝ်လူင်
Leo Minor- လၢဝ်သိူဝ်ဢွၼ်ႇLepus- (Hare) လၢဝ်ပၢင်တၢႆးဢွၼ်ႇ
Libra- (Scale) လၢဝ်ၵၼ်းၸင်ႊLupus- (Wolf) လၢဝ်မႃၼႆး
Lynx- လၢဝ်သိူဝ်လွၺ်Lyra- (Lyre) လၢဝ်တိင်ႇမွၼ်ႇ
Mensa- လၢဝ်လွၺ်Microscopium- လၢဝ်သႅင်ၸၢဝ်ႇ
Monoceros- (Unicorn) လၢဝ်မႃႉၶမ်းMusca- (Fly) လၢဝ်မႅင်းမူၼ်း၊ (လၢဝ်မႅင်းဝၼ်း)၊ လၢဝ်ပႅတ်ႇလႅမ်ႊ၊
Norma- (Square)(The Great Square) Octans-Ophiuchus- (Serpent-Holder) လၢဝ်မႅၵ်ႇငူး
လၢဝ်သီႇလႅမ်ႊၽဵင်ႈလူင်Orion- (The Hunter) လၢဝ်တဝ်ႇ၊ လၢဝ်ႁူဝ်တိုင်
Pavo- (Peacock) လၢဝ်ၼူGၵ်ႉယုင်းPegasus- (The Winged Horse) လၢဝ်မႃႉမိၼ်
Perseus- လၢဝ်ၵႃPictor- (Easel) လၢဝ်ၶႃတင်ႈ
Pisces- (Fishes) လၢဝ်ပႃၼႆးၶမ်းPisces Austrinus- လၢဝ်ပႃ (ၸၢၼ်း)
Phoenix- လၢဝ်ၵႆႇၵႃPuppis- (Stern) လၢဝ်မႃႁႅၼ်
Pyxis- (Compass) လၢဝ်ၶဵမ်ဝဵၼ်းReticulum- (Net) လၢဝ်တႃၶႄ
Sagitta- (Arrow) လၢဝ်ပိုၼ်ၵၢင်ႇSagittarius- (Archer) လၢဝ်ၸၢင်ႉၼွၺ်ႉ
Scorpius- (Scorpion) လၢဝ်ငူးလူင်၊ လၢဝ်ၼၵႃးၾႃႉၵွၼ်းပုၼ်းSculptor- လၢဝ်မေႃသိဝ်ႇ
Scutum- (Shield) လၢဝ်ထင်ႉ၊ လၢဝ်ႁႃးSerpens- လၢဝ်ငၢဝ်ႉ
Sextans- လၢဝ်ငႅင်ႈTaurus- (Bull) လၢဝ်မူ
Telescopium- (Telescope) လၢဝ်သႅင်ၸၢဝ်ႇTriangulum- လၢဝ်သၢမ်လႅမ်ႊ
Triangulum Australe- လၢဝ်သၢမ်လႅမ်ႊTucana- (Toucan)- လၢဝ်ၼူၵ်ႉၵူၵ်ႇ
Ursa Major- (The Great Bear) လၢဝ်မီလူင်Ursa Minor- (The Little Bear) (Little Plough) လၢဝ်ဢႅပ်ႇၸမ်ႈ
Vela- (Sail) လၢဝ်လၢင်းႁိူဝ်းVirgo- (Virgin) လၢဝ်ၼၢင်းသၢဝ်
Volans- (Flying Fish) လၢဝ်ပႃမိၼ်Vulpecula- လၢဝ်မႃလိၼ်
လၵ်းၸဵင်
(4.8) လၵ်းၸဵင်
ဝၼ်းလၵ်းၼီႈ -လိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်းသွင် (December) 15 ဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် 16 ဝၼ်း ၵူႊပီႊ။
-ပဵၼ်ၶၢဝ်းလုၵ်ႈလႅတ်ႇ မီးသိုဝ်ႈၵၼ် တင်း ‘လႅင်ႊလၢဝ်ၸၢင်ႉၼွၺ်ႉ’။ (SHAULA)
-ပဵၼ်ၶၢဝ်းလုမ်ႈၾႃႇ မီးသိုဝ်ႈၽဵင်ႇ တင်း ‘လၢဝ်ႁူဝ်တဝ်ႇ’ (Orion) ဢမ်ႇၼၼ် ‘လၢဝ်ႁူဝ်တိုင်’ (Meissa)။
-ၼႂ်းမူႇလၢဝ်တဝ်ႇ တေမီး လၢဝ်သၢမ်လေႃး၊ လၢဝ်ဢူဝ်ႈပဵမ်ႇ၊ လၢဝ်ၵၢၼ်းသၢမ်တႃ ပႃးမီးဝႆႉ။
-‘လၢဝ်သၢမ်လေႃး’ ၼႆႉ ‘လၢဝ်ပိုၼ်ႉမိုဝ်းတဝ်ႇ’ (ၽၢႆႇသၢႆႉ)၊ ‘လၢဝ်ႁၢင်ႊႁိူၼ်း’ ၼႆၵေႃႈ ႁွင်ႉယဝ်ႉ။ (BETELGEUSE)
-‘လၢဝ်ဢူဝ်ႈပဵမ်ႇ’ ၼႆႉ ‘လၢဝ်တိၼ်တဝ်ႇ’ (ၽၢႆႇၶႂႃ၊ ‘လၢဝ်ႁၢင်ႊႁိူၼ်း’ ၼႆၵေႃႈ ႁွင်ႉယဝ်ႉ။ (RIGEL)
-‘လၢဝ်ၵၢၼ်းသၢမ်တႃ’ ပဵၼ် (Orion’s Belt: MINTAKA, ALNILAN, ALNITAK) ယဝ်ႉ။
7 · ပိုၼ်းပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းတႆး
Tai Calendar System · §5.1. The document records several traditional and historical accounts with different starting dates.
- ~8000 BCပီႊမႂ်ႇတႆး တႄႇမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈလႂ်The document links early rice agriculture to the need for a calendar. Its ~8000 BC discussion is an origin account, not a dated surviving Tai calendar.
- 2698 BCၸဝ်ႈဝၢင်ႉ (ၸဝ်ႈဝူင်ႉ) (ၸဝ်ႈဝွင်ႉ)The account quoted from B. K. Gohain associates Hwang-Ti and the sexagenary circle with 2698 BC.
- 2637 BCၾိင်ႈၵေႃႇၸဵင်ပီႊမႂ်ႇတႆးA separate account attributed to Pon Han Tai dates the New Year tradition to 2637 BC. The document presents both accounts.
- Yao eraယႅဝ်The Gohain account describes a 366-day agricultural calendar with four seasons.
- 94 / 95 BCမၢႆပီႊတႆးThe document places the numbered Tai era at 94 BC (Buddhist Era 450), and records an alternative 95 BC account associated with Khun Yi. It does not date Hsukapha to 95 BE.
- 2014–2018 examplesမၢႆပီႊတႆး 2112Tai 2109–2112 are historical examples in the document, not the current year. Tai 2112 begins on 19 November 2017 in its example.
ၽိုၼ်ဢိင်
- Computation of the Ancient Six Calendars by GitHub Pages
- Calendars from around the world by Alan Longstaff
- Surya Siddhanta by Pundit Bapu Deva Sastri.
- ၸႃတိသရၺၢၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်)
- ၽိင်ႈၵေႃႇၸဵင် - ပိုၼ်ႊႁၢၼ်တႆး
- ၼူၺ်ႇတႅင်ႇပၵ်းၶတိၼ်း - ၸဝ်ႈဢႃႇယႃးထမ်း (ၸဵင်းတုင်)
- Myanma Cleander Resrarch (Billion)
- မြန်မာ့ပြက္ခဒိန် သုတေသနကျမ်း (ဉီးအုန်းကြိုင်)
- သူရိယသိဒ္ဓန္တ တွက်နည်းကျမ်း (ကန်ဉီးမူ)
- သူရိယသိဒ္ဓန္တ တွက်နည်းကျမ်း (ဆင်တဲမူ)
- ရခိုင်ပြက္ခဒိန်များ - အရှင် စက္ကိန္ဒ (ရခိုင်မဂ္ဂဇင်း အမှတ်-၆)
- မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၆) စာမျက်နှာ ၄၀၅
- မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၁၂) စာမျက်နှာ ၃၃၀
8 · တႅၵ်ႈၵၼ် 30 ၸႅၼ်ႇ (သွၼ်ၵူၼ်း)
| Gregorian | Chinese 中文 | Tai traditions / Burmese | |
|---|---|---|---|
| Year · ပၵ်းပီႊ | Tropical 365.2425d | Tropical, true solstice | Sidereal 365.25876d → drifts · 365d 6h 12m 36.56s |
| Month · ပၵ်းလိူၼ် | Arbitrary 30/31 | True conjunction | Mean synodic month 29.53058795d · 29d 12h 44m 2.8s |
| Day · ပၵ်းဝၼ်း | 24h | 24h midnight | 24h · 24 ၸူဝ်ႈမူင်း |
| Leap | Day Feb 29: /4 −/100 +/400 | Month anywhere: no-Zhongqi | Older Tai: repeat Zieng at year-end, leap day in month 7. Burmese: Second Waso, day Nayon · လိူၼ်ၵိၵ်ႈ 29 / လိူၼ်ၵူပ်ႉ 30 |
| Lengths | 365/366 | 353–355 / 383–385 | Tai: 354 / 355 / 384; Burmese: 354 / 384 / 385 |
| New Year | Jan 1 | Jan–Feb (2nd moon after solstice) | Nov/Dec Tai Poy Lern Zieng + Apr Thingyan · တူၺ်း Shaula/Meissa December |
| 60-cycle | — | Jia-Zi … | ၵၢပ်ႇ-ၸႂ် … Karp-Jai … (same math) |
| Stars | — | 28 Xiu 宿 | 27 / 28 လၢဝ် nakshatra: Shaula, Meissa, Orion… |
| Predictable? | Yes | Yes (DE441) | Rules differ by tradition; this app demonstrates Burmese watat |
Memory hook: Chinese = true Sun fixes seasons. Burmese practice uses a mean solar year and Second Waso; older Tai practice in the document repeats Zieng at year-end. That slip is why Thingyan moved Mar 22 (638) → Apr 17 (today), 23 days late. ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း သွၼ်ႁဝ်း တူၺ်းလၢဝ် + ၼပ်ႉ 60.
9 · Formulas (လၢႆးၼပ်ႉ)
TAI (Tai Calendar System, §§3–4): Pak Wan = 24h | Pak Luek = 29d 12h 44m 2.8s | Pak Pi = 365d 6h 12m 36.56s Luk Hit (odd) = 29d: Jing Sam Ha ... | Luk Haup (even) = 30d: Kam ... Mae-pi 10 x Luk-pi 12 = 60 (Karp-Jai ... Ka-Kai) Dec 15/16 anchor: Sun aligned with Shaula; Orion/Meissa reference Orion Belt: Mintaka / Alnilam / Alnitak 27 mansions: Sheratan ... Mirach; 28 mansions: Krittika ... Bharani Older Tai leap month: repeat Zieng at year-end Tai leap day: month 7, in a year without a leap month Tai year lengths: 354 / 355 / 384; Burmese: 354 / 384 / 385 MODERN: T = (JD - 2451545.0)/36525 Y(T) = 365.2421896698 - 0.00000615359*T - 7.29e-10*T^2 + 2.64e-10*T^3 M(T) = 29.5305888531 + 0.00000021621*T - 3.64e-10*T^2 Sifen: Ps=365.25, PL=Ps*19/235=29+499/940 JD(Mi)=JD(M0)+i*PL, JD(W)=JDw+y*Ps, JDq=JD(W)+(j/24)*Ps Burmese calendar demonstration: LM=1577917828/53433336=29.53058795, SY=365.2587565 ed=(SY*(my+3739)) mod LM w=round(SY*my+MO-ed+4.5*LM-0.5), MO=1954168.0506 myl=354+30*(1-c)+b Conversions: AD=CS+638, Burma BE=CS+1182, Kali=my+3739, CS0=Mar22 638
Sources: Tai Calendar System (traditional Tai calendar accounts, 60-cycle, 27/28 mansions; §§3–5) + NASA GSFC, USNO Suppl. Ch.15, Laskar/Chapront, Liu Y-T, Irwin 1909, Gislén/Eade, Yan Naing Aye.